Zachowek – co to jest i komu przysługuje?

Zachowek – co to jest i komu przysługuje?

Śmierć bliskiej osoby to trudny czas, który wiąże się nie tylko z żałobą, ale również z kwestiami formalnymi, takimi jak dziedziczenie. Jednym z aspektów prawa spadkowego, który budzi wiele pytań, jest zachowek. W tym wpisie wyjaśnimy, czym jest zachowek, komu przysługuje i jak go dochodzić.

Czym jest zachowek?

Zachowek to roszczenie pieniężne, które przysługuje najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, pominiętym w testamencie lub obdarowanym za życia spadkodawcy, a którzy byliby powołani do dziedziczenia ustawowego. Innymi słowy, jest to minimalna część spadku, którą chroni prawo dla najbliższych krewnych, nawet jeśli spadkodawca rozporządził swoim majątkiem inaczej w testamencie lub poprzez darowizny.

Podstawa prawna:

Przepisy dotyczące zachowku znajdują się w Kodeksie cywilnym, a konkretnie w art. 991 i następnych.

Komu przysługuje zachowek?

Prawo do zachowku przysługuje:

• Zstępnym (dzieciom, wnukom, prawnukom) spadkodawcy.
• Małżonkowi spadkodawcy.
• Rodzicom spadkodawcy (jeśli spadkodawca nie miał zstępnych).

Wysokość zachowku:

Wysokość zachowku zależy od stopnia pokrewieństwa z spadkodawcą oraz od tego, czy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni. Co do zasady, zachowek wynosi:

• Połowę wartości udziału spadkowego, który by przypadał uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, jeśli uprawniony jest pełnoletni i zdolny do pracy.
• Dwie trzecie wartości tego udziału, jeśli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy.

Przykład:

Spadkodawca pozostawił żonę i dwoje dzieci. W testamencie cały majątek zapisał żonie. Przy dziedziczeniu ustawowym, żona i każde z dzieci dziedziczyłyby po 1/3 spadku. W takim przypadku, każde z dzieci ma prawo do zachowku w wysokości 1/6 wartości spadku (połowa z 1/3). Jeśli któreś z dzieci byłoby małoletnie lub trwale niezdolne do pracy, przysługiwałby mu zachowek w wysokości 2/9 wartości spadku (dwie trzecie z 1/3).

Jak obliczyć zachowek?

Obliczenie zachowku jest procesem złożonym. Należy wziąć pod uwagę:

• Wartość spadku: Aktywa pomniejszone o długi spadkowe.
• Darowizny uczynione przez spadkodawcę za życia: Niektóre darowizny dolicza się do wartości spadku przy obliczaniu zachowku (np. darowizny na rzecz zstępnych lub małżonka).
• Liczbę spadkobierców ustawowych: Określa to udziały, które byłyby brane pod uwagę przy dziedziczeniu ustawowym.

Kiedy można dochodzić zachowku?

Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu, a w przypadku dziedziczenia ustawowego – od dnia otwarcia spadku (czyli od dnia śmierci spadkodawcy).

Wydziedziczenie a zachowek:

Spadkodawca może pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców prawa do zachowku poprzez wydziedziczenie. Musi to jednak nastąpić w testamencie i być uzasadnione jedną z przyczyn wskazanych w Kodeksie cywilnym, takich jak:

• Uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy, w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.
• Dopuszczenie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci.  
• Uporczywe niewykonywanie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.  

Jak dochodzić zachowku?

Dochodzenie zachowku odbywa się na drodze sądowej. Należy wnieść pozew o zapłatę zachowku przeciwko spadkobiercom testamentowym lub obdarowanym.

Kiedy warto skonsultować się z adwokatem?

Sprawy o zachowek bywają skomplikowane i wymagają wiedzy prawniczej. Warto skonsultować się z adwokatem specjalizującym się w prawie spadkowym w następujących sytuacjach:

• Pominięcie w testamencie.
• Otrzymanie darowizny od spadkodawcy.
• Wątpliwości co do wysokości zachowku.
• Spór ze spadkobiercami.

Podsumowanie:

Zachowek jest ważnym instrumentem prawnym, który chroni interesy najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Znajomość przepisów dotyczących zachowku pozwala na zabezpieczenie swoich praw w sytuacji dziedziczenia. W razie wątpliwości, warto skorzystać z porady prawnej.

Pamiętaj! Powyższy wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku konkretnych problemów prawnych, zachęcamy do kontaktu z profesjonalnym prawnikiem.

#mandrykowskiwrzos #kancelariaradcówprawnych #kancelariaopole #zachowek #spadek #prawnikopole